GIA ĐÌNH

Praha 10.10.10

“Em làm ăn ở Tiệp này cũng được lâu lâu. Có bạn có bè. Tiền cũng vừa đủ. Con cháu lớn đã vào đại học. Rồi hai thằng sau sẽ vào trường cho ngon lành. Vợ em thỉnh thoảng đi ra trông nom cửa hàng cho đỡ buồn,” thương gia Hùng, 44 tuổi, em của người bạn thời phổ thông, kể với tôi trong ngôi nhà 4 buồng ngủ của cậu ở ngoại ô Praha, cách đây vài tuần. “Em rất nể những tay đại gia thực sự, có nhiều tiền nhưng giữ được gia đình, con cái làm lụng học hành đâu vào đấy.”

Nghe tôi gọi điện lúc sang Praha, Hùng mời ngay cả nhà tôi, bốn người, về nhà ăn cơm. “Em gọi cho vợ rồi, y bắt đầu nấu rồi!”

Trước đó, về thăm Hà Nội, hầu hết bạn bè đều cố kéo tôi về nhà họ ăn cơm. “Cho lành, rau sống rửa sạch,” họ nói. Họ sợ “Việt kiều” Minh và tùy tùng yếu bụng? Cũng không hẳn. Họ chẳng muốn đi nhà hàng vì đắt đỏ máy chém? Cũng không hẳn, tiền họ không thiếu, nhà hàng “ruột” của họ cũng xịn lắm, sạch và đúng giá. Thực ra, phần nhiều bạn tôi muốn xum họp ở nhà cho thoải mái, uống mấy cũng được, ngồi bao lâu cũng xong, không lo mất xe. Cái này rất hợp với Minh và đồng đội.

Rồi bạn bè tôi, cả người Việt lẫn không Việt ở Singapore, châu Âu, Úc cũng thế. Họ gắn tôi vào sinh hoạt gia đình cùng họ. Cùng ăn, cùng trò chuyện hay tranh luận. Giá trị gia đình, tây cũng như ta, thường trùng với hình ảnh quây quần quanh mâm cơm cuối ngày.

Ở phương Tây, các nhà tâm lý nay tuyên truyền trong giới bình dân và lao động về tầm quan trọng của bữa ăn tối, quy tụ mọi người trong nhà với nhau. (Giới thượng lưu phương Tây xưa nay chưa bao giờ sao nhãng giá trị gia đình). Trong bữa tối, mọi người chăm chú kể cho nhau họ làm được những gì trong ngày. Ai có chuyện vui thì kể ngay, ai có chuyện buồn thì cũng lựa lời khéo léo tâm sự. Chuyện buồn quá thì hoãn, để sau bữa ăn cùng bàn cách giải quyết. Nhiều gia đình thực hiện nguyên tắc không nghe điện thoại, tắt máy tính, TV và game. Trước bữa ăn có ai gọi thì xin lỗi, để ăn đã rồi chúng tôi gọi lại.

Giới thượng lưu phương Tây xưa nay chưa bao giờ sao nhãng giá trị gia đình

Phong tục ở phương Tây là tránh gọi điện vào giờ ăn cơm và không liên lạc về công việc trong giờ riêng tư vào buổi tối. Tất nhiên có ngoại lệ dành cho cảnh sát, bác sĩ, nhân viên cấp cứu và các viên chức chính phủ trực ban. Các chính trị gia ở phương Tây cũng thường có thể bị báo chí và đồng nghiệp truy hỏi bất cứ giờ nào trong ngày – họ bị buộc phải nghe điện thoại.

Thực ra khái niệm xum họp gia đình ở phương Tây cũng không mới. Thời những năm 50 và 60, sau chiến tranh Thế Giới II, kinh tế nghèo khó, thành viên các gia đình ở châu Âu phải quy tụ với nhau chia sẻ tiết kiệm và đùm bọc. Nước Mỹ, hợp chủng quốc của di dân từ mọi miền trên thế giới, luôn luôn phổ quát giá trị và hình tượng gia đình. Vì mục đích tranh cử và lấy lòng dân, tổng thống Mỹ bao giờ cũng xuất hiện với hình ảnh và sự hỗ trợ đắc lực của Phu Nhân và dòng họ.

Trong xã hội hiện đại và toàn cầu hóa ngày nay kinh tế khấm khá hơn nhiều, nhịp sống công nghiệp, cạnh tranh quyết liệt, chịu đựng ô nhiễm trong môi trường (và trong tình người) đã nhiều, nên mọi người giật mình sực tỉnh. Mọi người nay bảo nhau quay lại gìn giữ cho được giá trị gia đình, che chắn những sóng gió bon chen ngoài đời. “Xum họp ngày nay cũng là để giảm đi cơn nghiện game điện tử của các cậu ấm và cô chiêu suốt ngày ngồi máy,” một ông bố ở vùng Tring, Midland, Anh quốc, tâm đắc. “Xum họp gia đình và tâm lý được đùm bọc và yêu thương, cũng khiến cho người ta giống như được sạc pin, lấy lại sức để hôm sau còn ra thương trường, đối phó với địch thủ, với sếp lớn sếp nhỏ hay giao tiếp với khách hàng.”

Các nhân viên tuyển dụng của các công ty lớn và thành công bao giờ cũng nhấn mạnh giá trị gia đình trong cuộc sống của người lao động. “Công việc chỉ là một phần của cuộc đời, cuộc sống đứng cao hơn và đứng ngoài công việc rất nhiều.” Những nhân viên thành công trong các tập đoàn lớn là những người có lối sống hợp với công việc của họ, hoặc ngược lại, công việc hợp với phong cách sống của họ. Chính vì thế trong các cuộc phỏng vấn hiện nay, ban tuyển dụng thường hỏi sâu về hoàn cảnh gia đình và sở thích cá nhân của người nộp đơn. “Huấn luyện nghiệp vụ của công ty nhiều khi không khó bằng việc “lắp đặt” nhân viên mới vào việc cho hợp người hợp cảnh, để ‘hắn’ hăng hái, sáng tạo và không chóng chán,” theo lời Susi, chuyên viên về nhân sự ở London.

Khái niệm Gia đình cũng rất phổ biến trong các môi trường công tác hiện đại. Chỉ huy cảnh sát ở Sydney hay đội trưởng biệt động của Anh ở Afghanistan coi các chiến sĩ của mình là thành viên gia đình. CEO của công ty máy tính, các tập đoàn lớn, cũng mệnh danh nhân viên của họ là người nhà. Công nhân mỏ, nhân viên may vá trong các xưởng may thêu ở khu Việt Nam ở Melbourne cũng thường đùm bọc nhau chẳng khác người thân. Gia đình cũng có thể hiện thân trong một đội bóng đá, đội đua thuyền… Những cách gọi và ứng xử mang tính gia đình như vậy ngày càng trở nên tự nhiên, không còn nhiều chất khách sáo.

*

Mười năm trước đây, khi Việt Nam còn ngập tràn không khí nhậu nhẹt và bồ bịch ngoại hôn, có người bạn tôi phàn nàn, “cứ chê bọn Tây sống gấp, sex gấp, còn dân Á mang tính cộng đồng, có nhiều tình người và quan hệ gia đình. Xạo hết. Cứ thử nhìn vào gia đình Anglo ở bên Anh, Đức hay Pháp mới đáng nể. Chồng giúp vợ, bố mẹ giúp con cái, con cái tâm sự với cha mẹ… thấy mà thèm.”

Đến năm nay 2010, cũng anh bạn Việt kiều Mỹ ấy phán, “dân ở Việt Nam bây giờ điềm đạm hơn nhiều, nhậu vẫn đều, nhưng thường ở nhà thôi. Và có vẻ như họ đang cố kéo lại điều họ suýt đánh mất – tình gia đình.”

Lê Minh

10/2010

Advertisement