Tranh Monet ở Sydney

Ao Hoa Súng ("Water-Lily Pond", Claude Monet 1897, oil on canvas 90 x 90 cm, The Art Museum Princeton University, Princeton, New Jersey USA.)

Ao Hoa Súng ("Water-Lily Pond", Claude Monet 1897, oil on canvas 90 x 90 cm, The Art Museum Princeton University, Princeton, New Jersey USA.)

“Những họa sĩ trường phái Ấn Tượng không những xử lý phong cảnh trong tranh của mình; họ còn truyền đạt cả những xúc cảm mà những phong cảnh đó tạo dựng trong lòng người.” nhà phê bình Jule-Antoine Castagnary nhận xét tranh Monet và bè bạn của ông năm 1874.

***

Ở Sydney ai cũng biết đến nhà hát có hình vỏ sò, Opera House, và cây cầu qua biển Harbour Bridge – hai kỳ quan về văn hóa, hai biểu tượng độc đáo của nước Úc. Nhưng ít ai nhắc đến một tòa nhà cách đó một quãng đi bộ, cũng cổ kính và hết sức văn hóa – Phòng Tranh Nghệ Thuật bang New South Wales (gọi tắt là NSW Gallery.)

Đặc biệt hơn, trong thời gian từ trước Noel cho tới qua tết Dương Lịch năm nay, NSW Gallery  trưng bày gần 60 tác phẩm hội họa trường phái Ấn Tượng (Impressionism) trong đó 29 nguyên tác của họa sĩ Pháp Claude Monet (1840-1926). Monet, sinh ra tại Paris, đơn giản là người thầy của trường phái này.

Ấn tượng, cảnh quan và ánh sáng

Phần lớn những nguyên tác trưng bày trong NSW Gallery lần này đến từ Bảo Tàng tranh Boston, Hoa Kỳ. Từ cuối những năm 1800 đến nay, Boston, bang Massachusetts, trở thành nơi tập trung các tác phẩm của các họa sĩ Pháp, đặc biệt là tranh của Claude Monet.

Tôi tới xem tranh vào một Chủ Nhật. Hôm đó, gian trưng bày riêng dành cho tranh Monet và bè bạn trường phái Ấn Tượng của ông đông ghê gớm, tạo cảm giác của một lễ hành hương của những tín đồ yêu nghệ thuật tạo hình. Người xem ra vào trật tự, bàn luận râm ran, người già đi với bạn già, các gia đình có bố mẹ và con cái đông đúc, rồi các cặp tình nhân, khách du lịch…. Khách châu Á đến đây ít lắm, hôm đó cũng như nhiều hôm trước đó chỉ có lác đác vài du khách người Nhật hay Hàn Quốc, anh bạn trông coi phòng tranh người Philippines thì thầm nhận xét.

Thiết bị trong NSW Gallery đảm bảo sự thuận tiện cho khách vào thưởng thức nghệ thuật. Nếu bạn thực sự quan tâm đến từng chi tiết của từng tác phẩm theo lối học thuật, mời bạn đeo máy nghe để theo dõi các chuyên gia thuyết trình. Nếu bạn hạn chế về khả năng đi lại, phải ngồi xe đẩy chẳng hạn, bạn vẫn có thể di chuyển lên xuống các tầng bằng thang máy hay những lối trượt cho xe lăn. Nếu muốn đi dạo một mình, đắm chìm trong thế giới hội họa, bạn cứ tự nhiên, sẽ không có ai lườm nguýt hay dè bỉu. Thêm chút lệ phí, tôi nhận được một máy nghe nhỏ ghi âm những thuyết trình của các nhà phê bình diễn giải về từng bức trang đang được trưng bày. Khách không được phép chụp ảnh bên trong triển lãm.

Lần cuối cùng tôi được xem tranh của Monet là ở bảo tàng tranh London, cách đây gần 10 năm. Vẻ đẹp của phong cảnh và con người của những nguyên tác của Monet và bè bạn như Edgar Degas, Camille Pissarro, Paul Cezanne hay Pierre-Auguste Renoir cũng khiến cho kẻ ngờ nghệch về hội họa là bản thân tôi choáng ngợp. Trong 58 họa phẩm nguyên bản của Monet và bè bạn là những bức nổi tiếng như Hoa Súng (Waterlilies 1905), Ao Hoa Súng (The Waterlily Pond, 1897), hay Buổi Sáng Trên Sông Xen, gần Giverny (Morning on the Seine, near Giverny 1897), của Monet, hay Ao (The Pond 1877-79) của Paul Cezanne, hay ký họa Sau Khi Tắm (After the Bath 1900) và Vũ Nữ Trong Sàn Tập (Dancers in the Rehearsal Room 1900-05), cả hai cùng của Edgar Degas.

Những bức tranh ưa thích nhất của tôi là Những Đụn Rơm (Haystacks, Midday, 1890) và Cầu Waterloo (Waterloo Bridge 1899-1901) của Monet. Tôi đã đi trên cầu Waterloo không biết bao nhiêu lần trong bốn năm sống ở London. Xem lại tranh của Monet lần này, tôi hiểu thêm về lời tự đánh giá của Monet lúc sinh thời: đại khái là khi vẽ ông chỉ chăm chăm nêu bật những mảng màu sắc hay tâm trạng trong những khoảnh khắc vào đúng thời điểm ông bôi màu. Theo các chuyên gia, Monet thường không pha màu, mà ông trực tiếp “trát” mầu mộc lên nền vải, hết lớp này đến lớp khác… nêu bật sắc thái của màu. Những con sóng trong bức họa về biển cả của Monet, Thời Tiết Xấu Vùng Etretat (Rough Weather at Etretat 1883), dường như tràn lan mọi nơi, bắn tung vào người xem, áp đảo những con người nhỏ bé đứng trước biển; họ có vẻ do dự, thậm chí hoang mang trước những ngọn sóng trắng xoá đang hung dữ xâm lấn như con sói đang cố giật tung xiềng xích.

Những họa sĩ Ấn Tượng không những xử lý phong cảnh trong tranh của mình; họ còn truyền đạt cả những xúc cảm mà những phong cảnh đó tạo dựng trong lòng người, nhà phê bình Jule-Antoine Castagnary nhận xét vào năm 1874. Sử gia Water Benjamin đánh giá: “Phương pháp hội họa Ấn Tượng, trong đó một bức họa được hình thành từ tập hợp các mảnh mầu sắc, phản ánh những bối cảnh khá quen thuộc trong thế giới quan của dân thành thị.”

Những tâm trạng (mood) của Monet được thể hiện ở cảnh của rừng, của đồng cỏ, của bão táp trên biển hay bão tuyết ở làng quê mộc mạc nâu sồng hay mờ mịt sương mù đêm trăng trên vài ba cây cầu thành London. Monet đã tự nhận là ông thường “qua mặt” những thông lệ ngặt nghèo về hội họa, nhưng lại tỏ vẻ thách thức khi hoài nghi rằng không biết những thông lệ đó có thật hiện hữu hay cần thiết không. Có lẽ chỉ những người giỏi mới dám “phá cách” như vậy.

Monet bắt đầu được biết đến vào năm anh 17-18 tuổi, với những bức biếm họa. Người phát hiện ra Monet là họa sĩ phong cảnh Eugene Boudin cùng quê, người đã thân mời Monet vẽ ngoại cảnh (en plein air) – từ đó con đường tài năng của Monet được hoạch định. Có điều, tài năng của Monet lúc đó không được một bà cô công nhận. Bà cô này, Madam Lecadre, đã nhận xét: “Tác phẩm của cháu nó thường là những ký họa, nhưng khi anh chàng muốn hoàn chỉnh bức vẽ, bôi mầu vào, thì lại hỏng, màu mè toe toét cả.”

Một nhà phê bình tranh đã nhận xét Monet và bè bạn họa sĩ của ông không thực sự tập hợp nhau trong một đội ngũ chặt chẽ có tổ chức, nhưng các tác phẩm của họ có những điểm tương đồng: lỏng lẻo về khuôn mẫu, trong sáng, bố cục sáng tạo với những nét bút đầy ngẫu hứng và cởi mở. Những phương pháp xử lý và khai thác ánh sáng tự nhiên và tác động của ánh sáng trong tranh của Monet và các họa sĩ Ấn Tượng sau này cũng cho thấy những chuẩn mực trong nghệ thuật nhiếp ảnh – chớp cho được khoảnh khắc đó, chớp cho nhanh, nắm bắt cho nhanh những mảng ánh sáng trong giây phút đó, vì chúng không mấy lặp lại. Stephane Mallarme, một nhà thơ người Pháp, năm 1876 đã đánh giá trường phái Ấn Tượng có đặc tính “không khoan nhượng”, vì nó mang ý nghĩa “cấp tiến và  dân chủ.”

Thú vị hơn nữa là sự hiện hữu của ảnh hưởng của nghệ thuật tranh khắc gỗ của Nhật Bản trong các tác phẩm của Monet. Monet đã sưu tập tranh khắc gỗ của Nhật bản trong giai đoạn 1864-65. Những họa phẩm khắc gỗ của Nhật Bản, nổi bật trong bức Sông Mie (Yokkaichi: Mie River 1797-1858) của Utagawa Hiroshige, đầy tính hài hước, khiến những họa sĩ Ấn Tượng học được thêm về cách loại bỏ những chi tiết phụ rườm rà, dồn sức vào những nét chính yếu, nêu bật sự trôi nổi của của đời thường. Bức họa mang thương hiệu của Monet, Ao Hoa Súng, được đánh giá cũng mang chút ít ảnh hưởng của hội họa khắc gỗ của người Nhật.

Sông Mie (Yokkaichi: Mie River 1797-1858) của Utagawa Hiroshige

Sông Mie (Yokkaichi: Mie River 1797-1858) của Utagawa Hiroshige

Từ những năm 1900, bè bạn của Claude Monet trong hội họa Ấn Tượng rơi rụng dần. Gustave Caillebotte ra đi năm 1894, Pissarro mất năm 1903, rồi đến Cezanne 1906 và Degas 1917. Monet nhẫn nại vẽ cho tới cuối đời, năm 1926. Điều kỳ lạ là những bức họa theo chủ đề Hoa Súng của ông mãi cho tới những năm 1950 mới lại được “tái phát hiện” và mãi mãi trở nên những trụ cột của hội họa đương đại.

Vị nghệ thuật

“Đi ngắm tranh ở NSW Gallery là một trong những phương cách giải trí hữu hiệu và ít tốn kém nhất,” Jorge*, 26 tuổi, sinh viên ngành tâm lý người Colombia đang làm việc ở Sydney nhận xét. “Hễ có thời gian rảnh là tôi vào chiêm ngưỡng những tập hợp tranh cổ điển và hiện đại trong gallery. Cũng quan trọng không kém đối với tôi là chính sách vào cửa không mất tiền! Chính phủ Úc vẫn còn bao cấp chút ít cho nghệ thuật.”

Thói quen đi xem tranh trong NSW Gallery cũng “ăn vào máu” nhiều công chức và thương gia làm việc trong trung tâm Sydney. “Thường những lúc làm việc căng thẳng, tôi thường tranh thủ giờ ăn trưa đi bộ rảo bước sang phòng tranh, ngồi nghỉ, gặm bánh mì, vào ngắm mấy bức họa, đầu óc ổn định trở lại, lại quay về sở làm việc tiếp,” chuyên viên tổ chức sự kiện Alex, 28 tuổi, di dân gốc Hy Lạp, nói về thói quen xả stress của bản thân. “Những  bạn trẻ khác trong văn phòng của tôi cũng thường như vậy, không đi xem tranh thì họ đem nhau ra đá bóng giữa trưa trong công viên trung tâm.”

Các trường phổ thông, trung tâm cộng đồng, hội người hưu trí và nhiều cộng đồng sắc tộc ở Sydney và nhiều nơi, làng quê cũng như hoang mạc, khắp trên nước Úc thường tổ chức những chuyến du ngoạn thăm thắng cảnh, và nếu đến Sydney thì họ thường vào thăm NSW Gallery mỗi khi có triển lãm của các danh họa thế giới.

Lê Minh

Sydney 12.2008

(Đăng trong tạp chí Thế Giới Nghệ Sĩ.)

*Jorge: phát âm là Hô-Hê

About these ads

3 Responses

  1. Cám ơn LM, một bài viết về hội họa bổ ích. Có dịp sang VQ Anh công tác, tôi đã mong được đến Bảo tàng Mỹ thuật để được hiểu hội họa xứ sở sương mù. Không ngờ, ông trưởng đoàn lại thích đến bảo tàng có các tượng Sap,(còn tôi lại rất thất vọng khi vào bảo tàng này, dù khá đông dân hiếu kỳ). Rồi còn phải đợi ông ấy chụp ảnh khoác vai TT Buts khi đó. Ngồi giữa đám tượng vô hồn, thấy mình cũng vô hồn luôn. Nay đọc về các Gallery, thấy may vì vẫn còn nhiều người biết “hưởng thụ” văn hóa. Cám ơn nhe…

  2. Lần sau tôi gợi ý là nên cáo ốm rồi tách khỏi cái thứ đoàn đội như vậy. Đi lạc ở London có cái thú là được tự tìm tòi nhiều điều. Hơn nữa dân ở đó hiếu khách và thích giúp những ai đi lạc lắm – họ thường chỉ bảo tận tình, giải thích đến lúc mình thực hiểu mới thôi.

  3. bai viet nay hay qua anh Minh, chac chan la cua anh roi…

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

%d bloggers like this: